NA DANAŠNJI DAN POČELA KLJUČNA OFANZIVA ZA KRAJ VELIKOG RATA

Srbi gaze sve redom
Junaci s Francuzima razbijaju bugarsko-nemačke snage i po 40 km dnevno te 1918. nadiru kroz Srbiju
Kada je u 5.30 tog 15. septembra 1918. krenuo juriš srpskih i francuskih vojnika na bugarsko-nemačke položaje u Makedoniji, malo ko je verovao da je Prvom svetskom ratu kraj blizu. Munjevito je probijen Solunski front, Srbi su nezaustavljivo oslobađali otadžbinu, Bugarska je slomljena, Centralne sile su padale kao domine.
A taj Solunski front zamalo da bude ugašen jer se još od srpskog osvajanja Kajmakčalana 1916. praktično sedelo u rovovima. Situaciju pogoršava izlazak Rusije iz rata posle Oktobarske revolucije, kad Centralne sile postaju brojnije od Antante, te im Britanci i Amerikanci nude mir. Ali Nemačka pokreće ofanzivu na Zapadnom frontu, zbog koje odvlači snage s Balkana, ali i na kojoj će se slomiti.


GENERAL LUJ FRANŠ D‘EPERE GLAVNOKOMANDUJUĆI SAVEZNIČKIH SNAGA NA SOLUNSKOM FRONTUFOTO: PROFIMEDIA

Istovremeno, juna 1918. na čelo savezničke vojske u Solunu dolazi general Luj Franš d‘Epere, od koga zvanični Pariz, krišom od Britanije i Italije, traži plan za ofanzivu, a on ga nalazi kod Srba. Italijani na ofanzivu pristaju tek 9, a Britanci 11. septembra.


VOJVODA ŽIVOJIN MIŠIĆ NAČELNIK VRHOVNOG ŠTABA SRPSKE VOJSKE, ZAPOVEST OD 13. SEPTEMBRA 1918.FOTO: ISTORIJSKI MUZEJ SRBIJE

Artiljerija već 14. septembra tuče kao uvertira za napad koji sutradan izvodi srpska Druga armija uz pomoć Francuza. Krenulo je s vrleti Moglenskog odseka, padaju bombe i mrtvi niz strme padine za Veternik, Dobro polje, Sokol, Kozjak… i put ka Vardaru. Osvojeno je 11 km prvih linija bugarskih položaja – front je probijen! Sutradan je palo još 40 km, a već 21. septembra Srbi su u dolini Vardara. I nezaustavljivo jure dalje kroz otadžbinu, poderani, gotovo bez hrane, po kiši… po 40 km dnevno, ostavljajući Francuze daleko iza sebe. Bugarska kapitulirala već 30. septembra, Srbi ulaze u Beograd 1. novembra, Austrougarska se raspada, a Nemačka potpisuje primirje 11. novembra.


ULAZAK REGENTA ALEKSANDRA U BEOGRADFOTO: ISTORIJSKI MUZEJ SRBIJE

A Lojd Džordž, isti onaj koji je kao britanski premijer 1918. bio protiv ofanzive, godinama kasnije priznaće da je rat mogao da se okonča i 1916. samo da su napali Cetralne sile na balkanskom ratištu…


NAPRED, U SLAVU ILI U SMRT! REGENT ALEKSANDAR KARAĐORĐEVIĆ VRHOVNI KOMANDANT SRPSKE VOJSKEFOTO: ISTORIJSKI MUZEJ SRBIJE

Raspored srpske vojske
DRUGA ARMIJA • front Sušica • Sokol, 5 divizija
prvi ešelon
• Šumadijska divizija, front Sušica • Kamen (6,5 km), francuska 17. kolonijalna divizija Kamen- Testerasti, francuska 122. divizija
Testerasti kamen • Sokol (3, 8 km)
drugi ešelon
• Timočka divizija iza 7. kolonijalne i Jugoslovenska iza 122. divizije
PRVA ARMIJA • front Sokol • reka Lešnica (16,5 km), 3 divizije
prvi ešelon
• Drinska divizija, front Sokol
• Gradešnica (11,5 km) i Dunavska divizija, front Gradešnica
• Lešnica (5 km)
drugi ešelon
• Moravska divizija, u centru
REZERVA
• Konjička divizija kod Tinskog presla
Kurir.rs/Jelena S.Spasić Foto: Istorijski Muzej Srbije